पूर्वाञ्चल बहिरा विद्यालयमा दृश्य पाठ्यसामग्रीमार्फत पठनपाठन सुरु 

सुनसरी । धरान–१६, जनपथस्थित पूर्वाञ्चल बहिरा विद्यालयमा दृश्य पाठ्यसामग्रीमार्फत पठनपाठन सुरु भएको छ । सीमित साङ्केतिक भाषाको भरमा पढ्दै आएका बहिरा विद्यार्थीले यसै सातादेखि दृश्य पाठ्यसामग्रीको प्रयोगमार्फत अध्ययन सुरु गरेका हुन् ।

विद्यालयकी प्रधानाध्यापक रेनुका बुढाथोकीका अनुसार पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले तयार पारेका पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकका आधारमा लुमा नामक संस्थाले बहिरा विद्यार्थीलाई लक्षित गरी निर्माण गरेको ‘कक्षाकोठामा एकीकृत शैक्षिक सामग्री (दृश्य पाठ्यसामग्री प्रोजेक्टर)’ मार्फत पठनपाठन सुरु गरिएको हो ।

प्रधानाध्यापक बुढाथोकीले भनिन्, “लुमा संस्थाले विकास गरेको ‘लुमा डिभाइस’ प्रोजेक्टरमार्फत दृश्य सामग्री प्रयोग गरी विद्यालयका ९४ जना बहिरा विद्यार्थीलाई कक्षा ८ सम्म अध्यापन गराउन थालेका छौँ ।”

उनका अनुसार उक्त डिभाइस खरिदका लागि द रोज इन्टरनेसनल फन्ड फर चिल्ड्रेनले करिब ११ लाख रुपैयाँ आर्थिक सहयोग गरेको हो । उनले भनिन्, “बहिरा विद्यार्थीको पठनपाठनमा समस्या भइरहेको अवस्थामा लुमाले दृश्य पाठ्यसामग्री तयार गरेपछि रोज फाउन्डेसनको आर्थिक सहयोगमा विद्यालयमा डिभाइस जडान गरिएको हो । यसपछि पठनपाठन केही सहज भएको छ ।”

पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले तयार पारेका पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकलाई करिब ७ हजार शब्द रहेको सीमित साङ्केतिक भाषामा रूपान्तरण गरेर विद्यार्थीलाई बुझाउन कठिन हुने गरेको अवस्थामा लुमाको डिभाइस निकै प्रभावकारी बनेको उनले बताइन् ।

उनले भनिन्, “पाठ्यपुस्तकका शब्द र वाक्यको अर्थ हामी बुझ्छौँ, तर बहिरा विद्यार्थीलाई कक्षामा पढाउँदा र बुझाउँदा अधिकांश शब्द तथा वाक्यको साङ्केतिक भाषा नै उपलब्ध नहुँदा समस्या हुने गरेको थियो । अब लुमा डिभाइसले त्यो समस्या धेरै हदसम्म समाधान गरेको छ ।”

उनका अनुसार २०४८ सालमा स्थापना भएको धरानस्थित पूर्वाञ्चल बहिरा विद्यालयलाई अमेरिकी नागरिक रोबर्ट रोज र उनकी श्रीमती जिना रोजद्वारा स्थापित द रोज इन्टरनेसनल फन्ड फर चिल्ड्रेनले निरन्तर आर्थिक सहयोग गर्दै आएको छ ।

विद्यालयमा कोशी र मधेश प्रदेशका ९४ जना बहिरा विद्यार्थी कक्षा १ देखि ८ सम्म अध्ययनरत छन् । तीमध्ये ७२ जना आवासीय रूपमा बस्दै अध्ययन गरिरहेका छन् भने बाँकी २२ जना भाडाको कोठामा बसेर विद्यालय आउने गरेका छन् ।

लुमाकी कार्यकारी प्रशासक पुष्पा भण्डारीले लुमा डिभाइसले बहिरा विद्यार्थीको सिकाइ र बुझाइलाई अझ सहज बनाउने दाबी गरिन् ।

उनले भनिन्, “शिक्षक र विद्यार्थीका लागि पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले तयार पारेका सबै पाठ्यपुस्तक, शिक्षक निर्देशिका, श्रव्य–दृश्य सामग्री तथा विभिन्न सन्दर्भ सामग्री लुमा डिभाइसमा समावेश गरिएको छ ।”

उनले विद्यार्थीले श्रव्य–दृश्य सामग्रीमार्फत सहभागितामूलक रूपमा सिकाइमा सहभागी हुने, अन्तरक्रिया गर्ने तथा पाठ अझ प्रभावकारी ढङ्गले बुझ्ने बताइन् ।

भण्डारीका अनुसार सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययन गर्ने सक्षम विद्यार्थीले जस्तै बहिरा विद्यार्थीले पनि पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले तयार पारेका पाठ्यपुस्तक नै अध्ययन गर्नुपर्ने भएकाले श्रव्य–दृश्य पाठ्यसामग्रीले उनीहरूको ज्ञान आर्जन र आत्मविश्वास अभिवृद्धिमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्ने विश्वास गरिएको छ ।

डिभाइसको विशेषताबारे जानकारी दिँदै उनले भनिन्, “डिभाइसमा कक्षा १ देखि १२ सम्मका सबै पाठ्यसामग्री एकीकृत रूपमा समावेश छन् । ती सामग्रीलाई सहज रूपमा प्रयोग गर्न ३० हजारभन्दा बढी फाइल राखिएका छन् । इन्टरनेट र विद्युत् उपलब्ध नभएको अवस्थामा पनि यो डिभाइस पाँच दिनसम्म अफलाइन सञ्चालन गर्न सकिन्छ ।”