भारतीय सेनाबाट अवकाशपछि ड्रागन फ्रुट खेती, वार्षिक लाखौंको आम्दानी

सुनसरी । भारतीय सेनाबाट अवकाश लिएपछि सुनसरीको रामधुनीका कृपाश्वर घले गुरुङ व्यावसायिक ड्रागन फ्रुट खेतीमा लागे । दुई बिघा क्षेत्रफलमा गरिएको खेतीबाट उनले वार्षिक ५५ लाखदेखि ६० लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्दै आएका छन् ।

करिब २८ वर्ष भारतीय सेनामा सेवा गरेका घलेले विसं २०७४ मा ‘सर्जुमा ड्रागन फ्रुट कृषि फार्म’ स्थापना गरेर व्यावसायिक खेती सुरु गरेका हुन् । करिब २२ वर्षअघि मलेसियाबाट ल्याइएको रातो पिङ प्रजातिको एउटा बिरुवाबाट सुरु गरेको खेती अहिले करिब ५०० बोटसम्म विस्तार भएको छ ।

उनका अनुसार फार्म सञ्चालन, मल, औजार र मजदुरको खर्च कटाएर समेत ड्रागन फ्रुट खेतीबाट राम्रो आम्दानी हुने गरेको छ । फार्ममा वार्षिक करिब आठदेखि नौ लाख रुपैयाँ खर्च हुने गरेको उनले बताए । फल बिक्रीसँगै बिरुवा बिक्रीबाट समेत वार्षिक चार लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी हुने गरेको छ ।

फार्मबाट ड्रागन फ्रुट खुद्रा प्रतिकिलो ३५० रुपैयाँ र थोकमा ३०० रुपैयाँमा बिक्री हुने गरेको छ । बेमौसममा भने प्रतिकिलो ४५० देखि ५०० रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको घलेले बताए ।

गत वर्ष फार्ममा २७ मेट्रिक टन ड्रागन फ्रुट उत्पादन भएको थियो । चालु वर्ष ३० मेट्रिक टनभन्दा बढी उत्पादन हुने अनुमान गरिएको छ । उत्पादित फल काठमाडौं, पोखरा, हेटौँडा र बुटवल पठाउने गरिएको छ । धरान, इटहरी, इनरुवा र विराटनगरका बजारमा समेत बिक्री हुने गरेको घलेले जानकारी दिए । उनका अनुसार कतिपय व्यापारी फार्ममै पुगेर फल खरिद गर्ने गरेका छन् ।

ड्रागन फ्रुटले एउटै मौसममा नौदेखि १० पटकसम्म उत्पादन दिने भएकाले अन्य फलफूलको तुलनामा आम्दानी नियमित हुने घलेको अनुभव छ । वैशाखदेखि फूल लाग्न सुरु हुने र जेठको अन्तिम सातादेखि फल टिप्न थालिने उनले बताए । कात्तिकसम्म उत्पादन हुने गरेको छ ।

बत्तीको प्रयोग गरेर बेमौसममा समेत तीनदेखि चार पटकसम्म फल उत्पादन गर्न सकिने उनको भनाइ छ । बेमौसमको उत्पादनमा बजार मूल्यसमेत बढी हुने गरेको उनले बताए ।

फार्ममा दुई जना स्थायी कर्मचारी छन् । उनीहरूले मासिक १६ हजार रुपैयाँ तलब पाउँछन् । दैनिक ज्यालामा आठदेखि नौ जना मजदुरले काम गर्ने गरेका छन् । फल टिप्ने र मल हाल्ने समयमा थप मजदुर परिचालन गर्ने गरिएको घलेले बताए ।

घलेका अनुसार पानी नजम्ने, खुला र अत्यधिक चिसो नहुने स्थान ड्रागन फ्रुट खेतीका लागि उपयुक्त हुन्छ । कहिलेकाहीँ ढुसी तथा फङ्गसको समस्या देखिए पनि नियमित निगरानी र व्यवस्थापनबाट उत्पादन जोगाउन सकिने उनको अनुभव छ । गत वर्ष फङ्गसको समस्या देखिए पनि यस वर्ष त्यसको प्रभाव कम भएकाले उत्पादन बढ्ने अनुमान गरिएको उनले बताए ।

कृषि व्यवसायबाट आम्दानीसँगै स्थानीयस्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्न सकिने घले बताउँछन् । उनको फार्ममा हाल प्रत्यक्ष रूपमा श्रमिक कार्यरत छन् । ड्रागन फ्रुट खेतीमा योगदान पुर्‍याएबापत उनले विभिन्न सङ्घसंस्थाबाट उत्कृष्ट किसानका रूपमा एक दर्जनभन्दा बढी सम्मानसमेत पाइसकेका छन् ।

रामधुनी नगरपालिका–७ मा मात्रै हाल १० भन्दा बढी घरधुरीले ड्रागन फ्रुट खेती गर्दै आएका छन् । घलेका अनुसार वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवासमेत यसतर्फ आकर्षित भएका छन् ।

‘दैनिक विदेश पलायन भइरहेका युवाले आफ्नै देशमा व्यवसाय गरेर राम्रो आम्दानी गर्न सक्छन् । अर्काको देशमा दुःख गर्नुपर्ने अवस्था आउँदैन,’ उनले भने, ‘छोटो समयमा राम्रो आम्दानी गर्न चाहनेका लागि ड्रागन फ्रुट खेती राम्रो विकल्प बन्न सक्छ ।’

बिरुवा रोपेको करिब एक वर्षदेखि फल दिन सुरु हुने भएकाले कम समयमै उत्पादन लिन सकिने र सुरुआती चरणपछि नियमित लगानी तथा श्रम तुलनात्मक रूपमा कम आवश्यक पर्ने घलेको भनाइ छ ।